Yanlış malumatların viral olmasını nasıl durdurabilirsiniz?

Yanlış malumatların viral olmasını nasıl durdurabilirsiniz? 1

1. Durun ve düşünün

Koronavirüs salgınıyla ilgili son gelişmeler konusunda ailenizi ve arkadaşlarınızı bilgilendirmek isteyebilir, böylelikle onlara yardım etmek isteyebilirsiniz.

Bu nedenle e-mail, WhatsApp, Facebook yahut Twitter üzerinden yeni bir tavsiye aldığınızda bunu çabucak onlara aktarmış olabilirsiniz.

Ama eksperler yanlış haberleri yaymayı önlemek için yapılması gereken birinci şeyin, durup düşünmek olduğunu söylüyor.

Şayet size yeni bir haber iletildiğinde, rastgele bir kuşkunuz varsa, biraz daha araştırma yapın.

2. Kaynağınızı denetim edin

Size iletilen bir bilgiyi aktarmadan evvel, haberin nereden geldiğiyle ilgili birtakım temel soruları sormanız gerekiyor.

Şayet kaynağınız “arkadaşınızı arkadaşı” ya da “teyzenizin iş arkadaşının komşusuysa”, habere inanmamalısınız.

Geçtiğimiz günlerde “birisinin yüksek lisans yapmış amcasının” çevre medyada paylaştığı ve viral olan yanıltıcı bir bildirinin izini sürdük.

Bildirideki birtakım haberler, örneğin virüsün yayılma suratını yavaşlatmak için ellerin daima yıkanmasının teşvik edilmesi, akıllıcaydı. Lakin marazı teşhisiyle ilgili doğruluğu kanıtlanmamış tezler, zarar verme potansiyeli taşıyordu.

İngiltere merkezli teyit sitesi Full Fact’in editör yardımcısı Claire Milne, “Hala en sağlam malumat kaynakları Ulusal Sıhhat Sistemi (NHS), Yerküre Sıhhat Örgütü (WHO) ve ABD’deki Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri” diyor.

Elbette eksperler da yanılabilir. Lakin WhatsApp’tan haber yayan tanımadığınız bir kişinin uzaktan akrabasına kıyasla daha muteberdir.

3. Uydurma olabilir mi?

Görünüşler yanıltıcı olabilir.

Birtakım resmi kurumların ve yetkililerin resmi hesaplarını taklit etmek mümkün. Buna BBC News ve İngiltere hükümeti de dahil.

Ekran manzaraları de, emniyetli bir kamu kuruluşundan geliyormuş izlenimi verilerek değiştirilebilir.

Bilinen ve teyit edilmiş resmi hesapları ve internet sitelerini denetim edin. Şayet aradığınız habere kolay kolay ulaşamazsanız, laf konusu hesap ya da site geçersiz olabilir. Şayet bir içtimaî medyada paylaşılan bir bildiri, görüntü ya da link kuşkulu görünüyorsa, muhtemelen öyledir.

Full Fact’ten Claire Milne’e nazaran, bir bildirinin yanıltıcı olabilip olamayacağının göstergesi büyük harfler ve birbirine uymayan yazı fontları olabilir.

4. Akıllıca olduğundan emin değilseniz, paylaşmayın

Akıllıca olabilecek haberleri, “her ihtimale karşı” paylaşmayın. Düzgün değil zararlı bir şey yapıyor olabilirsiniz.

Sık sık kimi bölgelere bildiriler atarız. Ileti attıklarımız bilirkişiler, hekimler ya da sıhhat işçisi, olabilir.

Bu tahminen de güzel bir şeydir. Lakin kuşkularınız hakkına çok net olmanız gerekir.

Paylaştığınız fotoğrafın ya da metnin daha sonra mealinden çıkarılarak kullanılabileceğini de unutmayın.

5. Her bilgiyi, vakayı tek tek denetim edin

Bugünlerde WhatsApp’ta dolaşan bir ses bildirisi var.

Ses iletisinde konuşan kişi, “bir arkadaşı hastanede çalışan meslektaşının” tavsiyesini aktarıyor.

Yerküre çapında birçok kişi BBC’ye bu iletisi gönderdi.

Ileti kimi hakikat kimi yanlış tavsiyeler içeriyor.

Size uzun tavsiyelerden oluşan bir liste gönderildiğinde, örneğin el yıkama üzere bir tavsiye akıllıca olduğunda, başkalarının de yanlışsız olduğuna inanabilirsiniz.

Fakat bu her hengam akıllıca olmuyor.

6. Duygusal iletilere dikkat edin

Umumide içtimaî medyada bizi korkutan, öfkelendiren, endişelendiren ya da güldüren bildiriler viral olur.

Gazetecilere internet ortamında yanlış malumatın yayılmasıyla uğraş etmelerinde yardımcı olan First Draft isimli kuruluştan Claire Wardle, “Korku, yanlış haberin yeşermesine müsaade veren en değerli faktörlerden biridir” diyor.

Acilen harekete geçilmesi davetinde bulunmak da umumide öfkeyi artırmak içindir. Bu nedenle dikkatli olmak gerekir.

Claire Wardle’a nazaran, “İnsanlar inançta olmaları için sevdiklerine yardım etmek velev. Bunun için de ‘Virüsü önleyecek tüyolar!’ ya da ‘Bu sıhhat eserini kullanın!’ üzere iletiler gördüklerinde, ellerinden gelen tüm yardımı yapmak isterler.”

7. Önyargılar hakkında uzun uzun düşünün

Bir bilgiyi paylaşmanızın nedeni, onun sahih olduğunu bilmeniz mi, yoksa aktaran insanla birebir fikirde olmanız mı?

Demos isimli mütalaa kuruluşundan Toplumsal Medya Tahlili Merkezi Araştırma Yöneticisi Carl Miller, mevcut inançlarımızın akıllıca olduğunu gösteren içtimaî medya bildirilerini paylaşmamızın daha kuvvetli bir ihtimal olduğunu söylüyor.

Carl Miller “Öfkeli bir halde başımızı salladığımız devranlar, en korunmasız olduğumuz anlar” diyor ve ekliyor:

“İşte tam da bu anda, internette yaptığımız her şeyi yavaşlatmamız gerek.”

Bir Cevap Yazın