Kovid-19 tedavisinde kullanılan ilaçların izotopları yerli imkanlarla sentezlenecek

Kovid-19 tedavisinde kullanılan ilaçların izotopları yerli imkanlarla sentezlenecek 1

Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sezgin Bakırdere ve takımı tarafından, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) tedavisinde kullanılan “klorokin” ve “hidroksiklorokin” isimli ilaçların izotoplarının yerli imkanlarla sentezlenmesi maksadıyla geliştirilen projenin desteklenmesi için Sıhhat Bakanlığına bağlı Türkiye Sıhhat Enstitüleri Başkanlığına (TÜSEB) başvuruldu.

Projenin kabul edilmesinin akabinde 52 kişilik Bakırdere Araştırma Kümesinin üyeleri, bilimsel çalışmalara başladı. 

Proje kapsamında, Kovid-19 tedavisinde birçok ülkede kullanılan “klorokin” ve “hidroksiklorokin” kimyasallarının faal bileşenlerinin izotopları yerli imkanlarla sentezlenecek, enfekte olmuş insanların beden sıvılarında bu kimyasalların süratli ve yanlışsız bir biçimde tayin edilmelerine yönelik analitik usuller geliştirilecek. 

Araştırma grubunda yer alan YTÜ Kimya Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ömer Tahir Günkara’nın sentezleyeceği izotopların analitik uygulamaları ise grubun başka üyelerince Fen Edebiyat Fakültesi’ndeki Analitik Kimya Araştırma Laboratuvarı’nda yapılacak.

Çalışmayla sıtma tedavisinde de kullanılan ve sıhhat açısından olumsuz durumlar oluşturabilme potansiyeli bulunan bu kimyasalların bedende ne çeşit metabolitlere dönüştüğü ve oluşan bileşenlerin sıhhati ne derece etkilediğine yönelik çalışmaların önünün açılması hedefleniyor.

“İzotopların sentezleri dünyada birinci olacak”

AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Asosye Üyesi de olan YTÜ Kimya Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sezgin Bakırdere, bilim insanları olarak Kovid-19’la çaba için üzerlerine düşen misyonu yapmak maksadıyla hayallerini projeye dönüştürdüklerini belirterek, TÜSEB’e sundukları çalışmanın kabul gördüğünü ve desteklendiği söyledi. 

Proje kapsamında, evvelce sıtma hastalığının uzun yıllardır kullanılan, şu anda da Kovid-19’un tedavisinde kullanım alanı bulan “klorokin” ve “hidroksiklorokin” kimyasalları üzerinde çalışacaklarını belirten Bakırdere, bu kimyasalların da yan tesirlerinin bulunduğuna dikkati çekti.

Bakırdere, bu kimyasalların bilhassa deriyle ilgili sorunlar oluşturduğunun, sağırlığa ve körlüğe neden olduğunun literatürde raporlandığını, vefat olaylarının da azımsanmayacak derecede fazla olduğunu kaydederek, şunları anlattı:

” ‘Bununla ilgili neler yapabiliriz?’ diye proje takımımızla konuştuk. Yerli ve ulusal olarak bu kimyasalları sentezlemek için çalışmalara başladık. Bu birinci defa mi yapılacak? Hayır. Klorokin ve hidroksiklorokin dünyada sentezi yapılan kimyasallar fakat biz onların izotoplarını sentezleyeceğiz. İzotopların sentezleri dünyada birinci olacak. Bu kimyasalların döteryumları ile azot-15’lerini sentezleyip kimyasallarını işaretleyeceğiz. Bunların kan ve idrarda çok eser düzeylerde yüksek doğrulukta tayinleri için analitik usul geliştireceğiz.”

“İlaçların sıhhat üzerine negatif tesirleri minimuma indirilebilecek”

Sentezleyecekleri klorokin ve hidroksiklorokin izotoplarını hastalarda denenmek üzere tabiplere ulaştıracaklarını aktaran Bakırdere, “Hastalarda doz ayarlaması yapılabilecek. Tedavi sisteminin nasıl tesir ettiği tespit edilebilecek. Bir tabip bunun izotopunu alıp hastaya verdiğinde onun hangi dokuda ne çeşit tesirlere sahip olduğunu rahatlıkla gözlemleyebilecek. Buna nazaran ilacın dozunu ayarlayabilecek. Bu ilaçların sıhhat üzerine negatif tesirlerini minimuma indirebilecekler.” diye konuştu.

Bakırdere, projenin 14 Mayıs’ta kabul edildiğini, sonraki gün de çalışmalara başladıklarını belirterek, “Nihai gayemiz 8 ay içerisinde bu projenin bitmesi ancak yakın maksadımız 4-5 ay içerisinde tamamlamak. Zira dünya genelinde yüz binlerce kişi öldü, ne kadar kişinin de öleceğini bilmiyoruz. O yüzden süratli hareket etmemiz lazım.” dedi. 

“Dünya genelinde kullanılabilecek bir referans formül olacak”

Bu kimyasalların kan ve idrarda yüksek hassasiyette tayinine yönelik izotop temelli bir tekniğin olmadığına, bunu birinci sefer geliştireceklerine dikkati çeken Bakırdere, şunları kaydetti:

“Hedeflerimize ulaşabilirsek dünya genelinde kullanılabilecek bir referans usul olacak. Proje sonuçlarını yayınladığımız vakit literatürde birçok çalışmanın önünü açmış olacağız. Literatürdeki öteki bilim insanları da bunların hangi metaboliklere dönüştüğünü, bedende hangi dokulara gittiğini, o dokularda ne oranda biriktiğini, kanda verilen kimyasalın olduğu üzere mi kalıp kalmadığını yahut rastgele bir fregmanta bölünüp bölünmediğini rahatlıkla tespit edebilecekler. Biz metabolit araştırmaların önündeki taşı kaldıracağız. Gerisinden birçok projenin geleceğini ümit ediyoruz.”

Bakırdere, çalışmaların büyük kısmını GC-MS aygıtında yapacaklarını, sentezlere süratli bir biçimde başlayacaklarını ve bilgi elde ettikçe de TÜSEB’i bilgilendireceklerini söyledi. 

“Türkiye şampiyonluğa oynuyor”

Kovid-19’la gayret için Türkiye’de yapılan aşı ve ilaç projelerine değinen Bakırdere, bu alanda TÜBİTAK ve TÜSEB’in çok âlâ çalışmalar yaptığını belirtti.

Salgın sürecinin çok âlâ yönetildiğini vurgulayan Bakırdere, “Virüs gelmeden evvel Bilim Heyeti oluşturuldu ve Kurul’un teklifleri harfiyen uygulanmaya başladı. Türkiye’yi Kovid-19’la savaşan takım olarak düşünürsek, dünyadaki 234 ülke ortasından birinci 3’e girer. Zira çok uygun bir grup oluşturuldu. Devlet büyüklerimiz sağ olsunlar, bu alanda çok uğraş sarfettiler. Türkiye, Kovid-19 liginde bilim manasında şampiyonluğa oyunuyor.” değerlendirmesini yaptı.

Bakırdere, dünyadaki gelişmiş ülkeler ortasında yer alan ABD, İngiltere, Fransa ve İtalya’da ölümlerin katbekat arttığına lakin Türkiye’de salgının denetim altında tutulduğuna işaret etti.

Bir Cevap Yazın