Koronavirüs kalbe ve böbreklere de ziyan veriyor

Koronavirüs kalbe ve böbreklere de ziyan veriyor 1

Lakin Washington Post gazetesi ile Independent’ın internet sitesinde yer alan bir makale, dünyanın farklı ülkelerinden tabiplerin, virüsün kalpte enflamasyona, akut böbrek hastalığına, nörolojik bozukluğa, kanda pıhtılaşmaya, bağırsak hasarına ve karaciğer sıkıntılarına da yol açtığını gösteren bulgulara rastladığı bilgisine yer veriyor.

Bu nedenle hekimler, ağır Covid-19 hadiselerinin tedavisinin zorlaştığını ve güzelleşme sürecinin daha bilinmeyen hale geldiğini söz ediyor.

Tabipler ve araştırmacılar, bunların yalnızca bağışıklık sisteminin virüse karşı çok reaksiyon verip bedene saldırmasını tabir eden “sitokin fırtınası”na bağlanamayacağını belirtiyor.

ABD’deki Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde nefroloji uzmanı Alan Kliger’a nazaran, Covid-19 nedeniyle hastaneye kaldırılanların yarıya yakınının idrarında kan ve protein bulunması böbreklerin hasar gördüğüne işaret ediyor.

Böbrek yetmezliği

Kliger, daha ürkütücü olan bir öteki bulguya da dikkat çekerek, New York ve Vuhan’da ağır bakıma kaldırılan hastaların yüzde 14 ila 30’unda, böbrek yetmezliği sonucu diyaliz yahut daima renal değişim tedavisi uygulanması gerektiğini belirtiyor.

New York’taki ağır bakım servislerinde hastalara diyaliz uygulanması için istekli çalışacak bireylere daima davet yapıldığı, öbür tedavide kullanılan steril sıvı tedarikinde sorun yaşandığını söylüyor.

Kliger, böbrek yetmezliği sorunu yaşayan bu kadar çok hasta olmasının kendisi açısından “yeni bir durum” olduğunu belirterek, bunun nedenini “virüsün böbrek hücrelerine yapışarak onlara saldırmasına” bağlıyor.

Lakin tabipler ve araştırmacılar, salgının şimdi tüm süratiyle devam ettiği bu süreçte, kesin klinik sonuçlara varmak için kâfi data bulunmadığını söylüyor.

Organ ve dokuların hasar görmesi diğer nedenlere de bağlı olabilir: teneffüs yetmezliği, alınan ilaçlar, yüksek ateş, ağır bakım servisi gerilimi ve sitokin fırtınası üzere.

Ancak Kidney International isimli tıp mecmuasında Vuhanlı araştırmacıların 9 Nisan’da yayımladığı bir makalede, Covid-19 sonucu ölen 26 hastada yapılan otopsilerin 9’unda akut böbrek hasarına, 7’sininin böbreğinde koronavirüs partiküllerine rastlandığı söz ediliyor.

Kalp kası iltihabı ve ritim bozukluğu

Virüs tıpkı vakitte kalpte de hasara yol açıyor olabilir. Çin ve New York’taki hekimler, Covid-19 hastalarında, kalp kası iltihabına (miyokardit) ve ani kalp durmasına yol açabilecek ritim bozukluğuna rastladıklarını bildirdi.

Columbia Üniversitesi’nde nörolog ve Amerikan Kalp Vakfı Lideri Mitchell Elkind, “Solunum bakımından durumları güzelken, birden kalplerinde orantısız bir sorun çıktığı görülebiliyor” diyor.

Elkind, Çin’de ağır hastaların incelenmesi sonucunda, bunların yüzde 40’ında ritim bozukluğu, yüzde 20’sinde de kalp kasında hasar görüldüğünü ve bunun “virüsün direkt etkisi” olabileceğine dair kaygıların lisana getirildiğini söylüyor.

Yeni koronavirüs, bulaştığı kişinin hücre yüzeyinde yer alan ACE2 reseptörlerine yapışıyor. Teneffüs yollarındaki hücrelere saldırdığına dair kuşku olmadığı, lakin diğer hücrelere de birebir halde yapıştığına dair varsayımlar lisana getiriliyor. Örneğin sindirim sisteminde bu reseptörler başka alanlara nazaran 100 kat daha fazla olduğundan virüs için kıymetli bir çoğalma imkanı sunabileceği belirtiliyor.

Sitokin fırtınası

Araştırmacılar Covid-19 hastalarında, bağışıklık sisteminin virüsle uğraş etmek üzere çok etkin hale geldiğini ve çok ölçüde sitokin unsuru salgılamasının birçok organda hasara yol açabileceğini söylüyor.

Sitokin salınım sendromu ismi verilen bu durum, bağışıklık sisteminin bedenin kendisine saldırdığı otoimmün hastalıklara sahip şahıslarda de rastlanıyor. Bunlara iltihaplı romatizma yahut imunoterapi uygulanan kimi kanser hastaları örnek veriliyor.

NYU Langone Tıp Merkezi’nden Jeffrey Weber, kimi Covid-19 hastalarının ağır bakıma kaldırılması ve yapay teneffüs aygıtına bağlanmasının nedenini sitokin fırtınasına bağlıyor.

“Sitokin düzeyi denetimden çıktığında makûs şeyler olur. Tam bir felakete dönüşebilir” diyor. Kimi hastalarda sitokin fırtınasına rastlanması, başkalarında ise görülmemesinin nedeni bilinmiyor; birtakım hekimler genetik faktörlerin rol oynayabileceğini söylüyor.

Sitokin fırtınasını tedavide, imunoterapi gören kanser hastalarında kullanılan birtakım ilaçlara başvuruluyor.

Tat ve koku hissinde kayıp

Covid-19 hastalarında rastlanan bir diğer değişik semptom da tat ve koku alma hissinde kayıp. İtalya ve öteki ülkelerdeki hastalar incelendiğinde, kimilerinde koku alma hissinde kaybın başka hastalık belirtilerinden evvel başladığı tespit edilmiş. Britanya Burun Hastalıkları Derneği lideri Claire Hopkins, “Koronavirüs, koku almayı sağlayan hudut uçlarına saldırıp işgal ediyor” diyor. Bu türlü olunca da koku bildirisi beyne ulaştırılamıyor.

Hopkins, koku alma duyusu kaybının (anozmi) başlangıçta Covid-19 belirtisi olarak tanınmadığını, çünkü tabiplerin teneffüs yolları sıkıntılarına ağırlaştığını söz ediyor.

Fakat daha sonra yapılan araştırmalarda, hastaların yüzde 60’ında koku ve tat alma duyusunun kayba uğradığı tespit edildi. Bunların dörtte biri, başka semptomlar ortaya çıkmadan anozminin geliştiğini tabir etmişti. Yani, bu duyu kaybı Covid-19’un birinci belirtisi olarak görülebilir.

Hopkins ayrıyeten, koku ve tat alma hissini kaybedenlerde, ağır teneffüs sıkıntılarına rastlanmadığını söylüyor. Fakat bu hastaların kimilerinde baş karışıklığı, kanda oksijen oranında düşüklük ve şuur kaybı üzere sonuçlara rastlanması, virüsün burundaki koku hudut uçlarından merkezi hudut sistemine atladığını gösteriyor.

Hopkins, “Farklı şahıslarda farklı belirtilerin ortaya çıkma nedenini ise kimse bilmiyor” diyor.

Gözde kızarma

Çin’in Hubei bölgesinde Covid-19 nedeniyle hastanede tedaviye alınan 38 hastanın üçte birinde göz iltihabı (konjektivit) belirtisi olarak göz kızarmasına rastlandığı tabir ediliyor.

Hastaların bir kısmında gözü kaplayan mukoza katmanında virüse rastlanması, gözlerin, virüsün bedene giriş noktalarından biri olabileceğini gösteriyor. Sıhhat çalışanlarının şeffaf yüz siperlerlikleri kullanmasının bir nedeni de bu.

Sindirim sistemine tesiri

Virüs sindirim sistemini de etkileyerek ishal ve kusma üzere semptomlara yol açıyor. Covid-19 hastalarının yarısında bu belirtilere rastlandığı belirtiliyor. Bu bahiste farkındalık yaratmak için uzmanlar Twitter’da “#NotJustCough” (Sadece Öksürük Değil) etiketiyle bir kampanya başlattı.

Araştırmalar, sindirim sistemi semptomları gösteren hastalarda öksürüğe de rastlandığını, lakin bu belirtilerden birinin başkasından birkaç gün evvel başlayabileceğini gösteriyor.

American Journal of Gastroenterology adlı mecmuanın editörlerinden Brennan Spiegel’e nazaran, “virüs birden fazla organ sistemine yerleşiyor”.

Akut hepatit kaynaklı karaciğer hasarı

Virüsün karaciğeri de etkilediğini gösteren bulgular var. ABD’de Long Island bölgesinde 59 yaşındaki bir bayan, idrar renginde yoğunlaşma şikayetiyle hastaneye gidiyor. Bunun akut hepatitten kaynaklandığı tespit ediliyor. Daha sonra hastada gelişen öksürük üzere başka belirtiler nedeniyle Covid-19 teşhisi konuyor ve karaciğer hasarının nedeni de buna bağlanıyor.

Spiegel, kimileri Çin’de olmak üzere misal akut viral hepatit örneklerine rastlandığını söylüyor.

Kanda pıhtılaşma

Virüsün yol açtığı tehlikelerden biri de bacaklarda ve öbür damarlarda pıhtılaşmaya neden olması. Bu pıhtıların kan deveranı ile akciğerlere ulaşması “akciğer embolisi” nedenli ölümlere yol açıyor.

Vuhan’da Covid-19 kaynaklı zatürre ile hastanelik olan 81 hasta incelendiğinde, 20’sinde akciğer embolisi tespit edilmiş, bunların 8’i de bu nedenle hayatını kaybetmişti. Araştırmanın bulguları 9 Nisan’da Journal of Thrombosis and Hemostasis isimli mecmuada yayımlandı.

New York kentinde bu nedenle birçok Covid-19 hastasında kan inceltici ilaçlar kullanıldığı belirtiliyor. Uzmanlar, bu olayların sayısının çokluğuna vurgu yaparak bu hususta daha fazla araştırmaya gereksinim duyulduğunu söylüyor.

Bir Cevap Yazın