Düzmece haber ve içerikler infodemiyle koronavirüsten daha süratli yayılıyor

Düzmece haber ve içerikler infodemiyle koronavirüsten daha süratli yayılıyor 1

Dünyada yeni tip koronavirüsün (Kovid-19) yayılmasıyla sosyal medyada ortaya çıkan tesire yönelik bir araştırmada, infodemi nedeniyle uydurma haber ve içeriklerin virüsten daha süratli biçimde yayıldığı ortaya konuldu.

Marmara Üniversitesi İrtibat Fakültesi Radyo, TV ve Sinema Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Murat Kırık ile Hitit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Vahdet Özkoçak tarafından yapılan “Yeni Dünya Sistemi Bağlamında Toplumsal Medya ve Yeni Koronavirüs (Kovid-19) Pandemisi” araştırmasında, toplumsal medyanın kelam konusu salgın sürecinde edindiği rol, insan ve dijital teknolojilerin bağlantısı üzerine çalışan dijital antropoloji açısından ele alındı.

Araştırmada, Çin’in Vuhan kentinde birinci sefer ortaya çıkan Kovid-19 ile ilgili 21 Ocak-11 Mart ortasında dünya genelinde toplam 275 milyon paylaşım yapıldığı, Türkiye’nin, Japonya, ABD, Çin ve İtalya’nın birinci sıraları aldığı listede 6 milyon 506 bin 597 paylaşımla 11. sırada yer aldığı kaydedildi.

Kırık, araştırmanın sonuçlarına ait yaptığı açıklamada, bilhassa toplumsal izolasyon ve daha çok konutta vakit geçirilmesi nedeniyle toplumsal medya kullanımının giderek arttığını belirtti.

Socialbakers’ın yayınladığı raporda, 1 Şubat-21 Mart’ta pandemi ile ilgili dünyada en sık kullanılan 6 etiketin (hashtag) hem Facebook hem de Instagram’da tıpkı olduğunun görüldüğünü kaydeden Kırık, “Dünyadaki listenin en üstünde #coronavirus, #Covid19 ve #Covid_19 yer alıyor. Başka yaygın etiketler, #stayhome yahut #stayathome üzere tekliflerin yanı sıra #health ve #virüs üzere daha genel tabirleri içeriyor. Hasebiyle mevcut gündemin toplumsal medyaya yansıdığı kullanılan hashtaglerden rahatlıkla anlaşılıyor.” dedi.

Kırık, salgının giderek endişe ve panik oluşturması üzerine toplumsal medya kullanıcılarının hakikat ve şimdiki gelişmelerle olay sayılarını Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) başta olmak üzere çeşitli kuruluşların resmi hesaplarından bilhassa takip etmeyi uygun bulduğunu söyledi.

Toplumsal medya data tahlili şirketi Adba Analytics ile The Brand Age mecmuasının 21 Ocak-11 Mart için hazırladıkları raporda, Twitter, YouTube, forum, blog ve haber sitelerinde, Türkçe, İngilizce, Almanca, Japonca, Rusça, Portekizce, İtalyanca, Fransızca, İspanyolca, Çince, Arapça ve Farsça üzere lisanlarda yapılan paylaşımların göz önüne alındığını tabir eden Kırık, tüm dünya genelindeki paylaşımların bu devirde süratle arttığını bildirdi.

“İlk hadisenin açıklandığı 11 Mart’ta 747 bin 862 paylaşım yapıldı”

Kırık, paylaşım yapılan ülkelerde birinci sırayı Japonya’nın aldığını aktararak, şunları kaydetti:

“Özetle, dünya genelinde 21 Ocak-11 Mart’ta toplam 275 milyon paylaşım yapıldığı görüldü. Japonya 41 milyon 272 bin 779, ABD 37 milyon 932 bin 712, Çin 5 milyon 581 bin 751, İtalya 3 milyon 597 bin 707 ile birinci dört sırada kendine yer buldu. Türkiye’de 6 milyon 506 bin 597 paylaşım yapılırken listede 11. sırada yer aldı. Türkiye’de birinci olayın açıklandığı 11 Mart’ta toplam 747 bin 862 paylaşım yapıldı. Türkiye’deki paylaşımların içeriğine bakıldığında ise kullanıcıların ruhsal olarak süreçten etkilendiği görülüyor. Sıhhat Bakanı Fahrettin Koca’nın 11 Mart akşamı yaptığı konuşmasında, Türkiye’de yaşayan bir vatandaşta koronavirüs tespit edildiğini açıklamasının akabinde dehşet, panik ve kaygı toplumsal medya paylaşımlarına da yansıdı. Koronavirüs nedeniyle okulların, üniversitelerin ve eğitim kurumlarının tatil edilmesi gerektiği de sıkça konuşulan hususlar ortasına girdi. Vatandaşların toplu taşıma yerine iş yerlerine kendi araçlarıyla gitmeye başlamasıyla birlikte meydana gelen trafik yoğunluğu da toplumsal medya gündemini etkiledi. “

Doç. Dr. Ali Murat Kırık, koronavirüs hakkındaki toplumsal medya yazılardaki tek günlük en büyük ani artışlardan birinin 16 Mart’ta olduğunu, sonraki gün pandemi hakkında 11 bini aşkın Facebook ve 3 bin 300 Instagram yayını yapıldığını belirtti.

Bu süreçte klasik medyada ile toplumsal medyada büyük bir bilgi kirliliği meydana geldiğine dikkati çeken Kırık, “Sosyal medya platformları ve öbür kurumlar aracılığıyla süratle yayılan global bir yanlış bilgilendirme salgını, halk sıhhati için önemli bir sorun oluşturuyor. Hasılı bu periyotlarda yalnızca bir salgınla değil, infodemi ile de savaşılıyor. Bu kavram, toplumsal medyada virüsten daha süratli halde yayılan düzmece haber ve içerikleri anlatıyor. En makûs senaryo, yanlış bilgilerin potansiyel olarak virüsün kendisinden daha süratli yayılmasıdır ve bu da insanların yanlış kararlar vermesine neden oluyor.” değerlendirmesini yaptı.

Kırık, Türkiye’de de infodeminin toplumsal medya aracılığıyla giderek yayılmaya başladığını, gerçek ve düzmecenin adeta iç içe geçtiğini söyledi. Sıhhat Bakanlığı bünyesinde çalışmalarını sürdüren Bilim Konseyi üyeleri ismine açılan uydurma hesaplar aracılığıyla yayılan dezenformasyon ve infodeminin tüm toplumu tehdit ettiğini aktaran Kırık, üyelerin isimleri kullanılarak, toplumsal medya hesapları açan makus niyetli şahısların vatandaşları huzursuz edecek birtakım açıklamalarda bulunduğunu hatırlattı.

İnfodemiyi geçersiz hesaplar daha da artırıyor

Heyet üyelerinin bu husustan kaygılı olduklarını toplumsal medya ve basın aracılığıyla daima lisana getirdiklerini kaydeden Kırık, şu sözleri kullandı:

“Bu durum toplumsal medyada infodeminin farklı bir boyutunu oluşturuyor. Bilhassa koronavirüsle ilgili birtakım gelişmeler yaşanmaya devam ederken Twitter, kullanıcıların yanlışsız bilgiye ulaşabilmesi için Dünya Sıhhat Örgütü ya da lokal sıhhat bakanlıklarını takip etmelerini önerdi. Tam bu noktada kullanıcılar, emniyetli bilgiye ulaşmak için #Keşfet kısmının en üstünde yer alan ‘Türkiye’de Kovid-19 ile ilgili yeni gelişmeler’ sekmesinde yer alan gelişmeler takip edildi. 1918’deki İspanyol gribi vaktinde yaşanan algı savaşları ve devletlerin güç savaşı yaklaşık bir asır sonra klâsik medyadan toplumsal medyaya evrildi. Atılan tweetler üzerinden koronavirüs salgını bir teknolojik güç savaşına dönüştürüldü.”

Kırık, WHO Genel Yöneticisi Tedros Adhanom Ghebreyesus’un, salgına yönelik acil tedbirlerin alınmasının gerekliliği bildirdiğini, toplumsal medyadaki algı idaresi ve dezenformatif bilgilerle infodeminin sürat kazandığını bildirdi.

Teknoloji platformlarının bu süreçte şeffaflık konusunda olağandışı bir biçimde proaktif hale geldiğini belirten Kırık ,”Birçoğu pandemi ile ilgili attığı adımlar hakkında kamuya açık duyurular yapmıştır. Bunların başını ise Twitter çekiyor. İnfodemi, salgını epey tehlikeye atarak, kime ve hangi bilgi kaynaklarına güvenileceği konusunda baş karışıklığını arttırdı. Bilhassa doğrulanmamış söylentiler ve abartılı argümanlar nedeniyle toplumsal medyada endişe ve panik havası oluşuyor.” diye konuştu.

Bir Cevap Yazın