Cep telefonları üzerinden takip salgınla savaşta başarılı bir usul mi?

Cep telefonları üzerinden takip salgınla savaşta başarılı bir usul mi? 1

Halkın hareketlerini, adımlarını izleyerek Covid-19 haritası çıkaran devletler böylelikle salgını denetim altına almayı ve gerekli müdahaleyi yapmayı planlıyor.

Bu tekniğin önüne geçilemeyen salgına karşı yararlı bir usul olduğunu düşünenler var lakin halkın devlet denetimiyle izleniyor olmasının ferdi özgürlükleri ve olgu kapalılığını ihlal ettiği tahlilleri da yapılıyor.

Dijital teknoloji ve akıllı cep telefonlarıyla hangi memleketlerde ne üzere tedbirler alındığını derledik.

Çin

CNBC’nin haberine nazaran Çin hükümeti 14 gün karantinaya alınanların, konutlarından çıkmadıklarından emin olmak için kapılarının önüne gizli devre kamera sistemi yerleştirdi.

Kişisiz hava araçlarıyla (drone) halka “Maskelerinizi takın” daveti yapılıyor.

Şubat ayında yayınlanan bir medyada Çin’de bir dronela sokakta yürüyen yaşlı bir bayana ‘daha çokça önlem alması’ uyarısı yapıldığı görülüyordu.

Çin resmi yayın kuruluşu Küresel Times’a nazaran drone sesi, “Evet teyze, drone sizinle konuşuyor. Maskesiz yürüyemezsiniz. Konuta dönseniz yeterli olur, ellerinizi yıkamayı unutmayın” diyor.

Çin’de başkaca cep telefonlarına indirilen pratikteki barkodla, bireylerin sıhhat durumları da takibe alınıyor. Haberler, merkezi data tabanına kaydediliyor.

Pratikte üç renk var: Yeşil, sarı ve al. Bu renkler bireyin nasıl davranmaları gerektiğini belirlemek için kullanılıyor.

Yeşil: Bağımsız dolaşım

Sarı: Sadece mahalli dolaşım

Al: Karantina

Çin’deki tatbik olguları üç yoldan topluyor: Telefonlar arasındaki arayı algılama, GPS ile konum belirleme, QR koduyla şebekeye muhtaçlık duymadan nokta altındakiler dahil binalara, mekanlara girip çıkarken tarama

Çin hükümeti teknoloji devleri Tencent, WeChat, Alipay ve Alibaba’nın da yardımlarını alıyor.

Sohbet tatbikleri WeChat ve Alipay’de kullanıcılar nüfuz cüzdanlarının numaları ve nerelere seyahat ettikeri haberlerini girebiliyor ve böylelikle kendilerine de barkod sisteminden risk durumlarına nazaran renkler veriliyor.

Singapur

Singapur hükümeti bireylerin izlenebilmesi için 20 Mart’tan bu yana ‘TraceTogether’ isimli bir pratik kullanıyor. Potansiyel Covid-19 hastalarının diğerleriyle temas halinde olup olmadıklarını belirleyebilmek için cep telefonlarındaki Bluetooth sinyalleri devreye sokuluyor.

Kullanıcının telefonundaki olgular 21 gün boyunca sistemde kayıtlı kalabiliyor lakin bu doneler konum haberlerini içermiyor ve kullanıcının telefon rehberine ulaşmıyor.

Halka uygulamayı indirme mecburiliği getirilmedi lakin sistemin duyurulmasından bu yana en az 500 bin kişi bu uygulamayı cep telefonlarına indirdi.

Hükümet yetkilileri, bir bireyin hareketlerinin kamu sıhhatine tehdit oluşturduğunun tespit edilmesi durumunda olguların şifrelerinin kırılacağını söyledi.

Doneler direkt hükümet ile paylaşılmıyor ve 21 gün sonra siliniyor.

Hong Kong

Hong Kong’da kimileri akıllı cep telefonlarına bağlanabilen bileklikler kullanıyor. Bu bileklikler hareketleri takip ederek karantinadan çıkanları yetkililere bildiriyor.

Hükümet, bilekliklerin bireylerin tüm konumlarını tespit etmediğini, sırf haneden çıkıp çıkmadıkları malumatının paylaşıldığını söylüyor.

Bileklik kırıldığında yahut akıllı cep telefonuyla ilişkisi kesildiğinde yahut çıkarıldığında bireyin coğrafi konumuyla ilgili Sıhhat ve Emniyet Ünitesi’ne ikaz gidiyor.

Fakat Hong Kong enfeksiyon kapanların isimlerini açıklamıyor, sıhhat yetkilileri sadece bireyin yaşını, cinsiyetini, sokak adresini, tıbbi semptomlarını duyuyor. Birçok vakit da bireyin çalıştığı alanın tam adresini. Böylelikle ortam halkı enfeksiyon kapan bir bireyle temasta olup olmadıklarını tahlil edebiliyor.

Güney Kore

Güney Kore hükümeti, kredi kartı süreçleri, akıllı telefonların konum olguları ve örtük devre kamera sistemlerini kullanıyor. Sonuç olarak da bireylerin potansiyel Covid-19 hastalarıyla yakın temasta bulunup bulunmadıkları inceleniyor.

Güney Kore, 26 Mart itibariyle de salgının ilerleyip ilerlemediğini anlamak için hastalar üzerinden gerçek vakitli olgu toplanabilecek yeni bir sistemi devreye soktu. Memleketin Ulaşım ve Altyapı Bakanlığı ile Bilim Bakanlığı’nın 2018’den bu yana geliştirdiği ‘Smart City Data Hub’ (Akıllı Kent Done Merkezi) olarak isimlendirilen bu sistemle, epidemiyoloji mütehassısları tek bir olgu tabanı üzerinden koronavirüs vakalarıyla ilgili malumat talebinde bulunabiliyor.

İsrail

İsral’de de 22 Mart’tan itibaren Covid-19 hastalarının ziyaret ettikleri nahiyelerin takip edilebilmesi için açık kaynaklardan faydalanan bir pratik başlattı.

Hükümet, bireylerin hareketlerine dair haberlerin sıhhat dışında farklı maksatla kullanılmayacağı kelamı verdi.

İbranice ismi ‘HaMagen’ olan ‘Zırh’ mealine gelen cep telefonu pratiği kullanıcılara, yollarının koronavirüs hastası biriyle kesiştiği an bildiri gönderiyor.

Pratik konum verisini kullanıcının telefonundan alıyor ve Sağlı Bakanlığı’nın sunucularındaki haberlerle karşılaştırıyor. Bakanlıkta da Covid-19 tanısı konan hastaların geçmişte bulundukları konumlara dair haberler bulunuyor. Şayet karşılaştırma ahir datalar eşleşirse, kullanıcıya bir form doldurarak durumu Sıhhat Bakanlığı’na bildirmeleri seçeneği sunuluyor.

İsrail Sıhhat Bakanlığı pratiğin külliyen gönüllülük temelinde kullanıldığını, tatbikteki malumatların inançlı olduğunu ve sair maksatla kullanılmayacağını söz etti.

Şayet pratik kullanıcının virüs bulaşan biriyle temas ettiğine dair bir habere ulaşamazsa, “Koronavirüs hastasıyla kesişen nokta yok” uyarısı yapıyor.

Rusya

Karantina periyodunun başladığı Rusya’da da koronavirüsün izi yüz tanıma teknolojisiyle polis tarafından sürülecek.

Moskova idaresinin yüz tanıma teknolojisi pratiği bu yılın başında kapalılığı ve şahsi hayatı ihlal nedeniyle eleştirilmişti ancak artık devlette virüs salgınının denetim altına alınabilmesi için kimleri tarafından kabul edilebilir bir prosedür olarak görülüyor.

Mart ortasında Moskova polisi, karantina ve izolasyon önlemlerine uymayan 200 kimseyi yüz tanıma teknolojisiyle tespit ettiklerini ve ceza kestiklerini duyurdu.

CNN’nin haberine nazaran bu teknoloji yerleştirilen 170 bin kameralı sistem sayesinde uygulanabiliyor. Rus basınının aktardığına nazaran ceza kesilen kimseler dışarıya adım attıktan 30 saniye sonra bu sistemle tespit edildi.

Moskova Emniyet Yöneticisi Oleg Baranoc, “Karanlık bir zaviye yahut sokak kalmaması için daha çok kamera yerleştirilmesini istiyoruz” dedi.

Avrupa

Belçika’nın başşehri Brüksel, İngiltere, İspanya ve İtalya’da birtakım kentlerinde karantina, tecrit önlemlerinin uygulanıp uygulanmadığını denetlemek için dronelar kullanılıyor. Fransa da Mart sonu itibariyle dronalarla test gözetim faaliyetlerine başladı. France 24’ün haberine nazaran Paris emniyet ünitesinden Didier Lallement, “Dronlar polis memurlarının yanını almayacak lakin tabi ki malumat yekuna çalışmalarının bir modülü olacak” dedi.

Cep telefonu pratikleri da zatî done ihlali ve zımnilik siyasetlerinin sıkı kurallara bağlı olduğu Avrupa’da tartışılıyor.

Politico haber sitesinin Avrupa Encümeni’nden üç kaynağa dayandırdığı habere nazaran, Komite salgının Avrupa Birliği memleketlerinde yayılmasını önlemek için ‘cep telefonu şebekelerinden elde edilecek olgularının merkezi bir tabanda toplanmasını’ istedi.

Kişilerin teknolojik araçlarla takip edilmesini destekleyen kurumlardan biri Oxford Üniversitesi data enstitüsü Big Data Institute.

Enstitüde hizmetli Prof Christophe Fraser, blog yazısında birtakım Asya devletlerinde kullanılan cep telefonlarıyla izleme sistemlerinin Avrupa hükümetlerinde de beğenilen olması gerektiğini savundu.

Fraser önerdikleri metodu şöyle anlattı: “Analizlerimiz, koronavirüs geçişlerinin neredeyse yarısının enfeksiyonun erken safhalarında, semptomlar ortaya çıkmadan evvel gerçekleştiğini gösterdi. Münasebetiyle virüsün bulaştığı insanları uyarabilmek için süratli ve aktif bir cep telefonu pratiğine gereksinimimiz var. Size koronavirüs teşhisi konduysa, sizinle yakın hengamda temasta olanlar da kendilerini izole etmeleri için bildiriyle uyarılacak” dedi.

Big Data Enstitute’ta hizmetli bilim kişileri, bu yolla şeffaf algoritmaların kullanılabileceğini, devletler arası malumat ve data paylaşımı sağlanabileceğini, tatbik için etik prensiplerin yayımlanabileceğini söylüyor.

Politico’ya konuşan Recorded Future isimli siber güvenlik mütehassısı Staffan Truve ‘herkes risk altında hissettiği için halk arasında takibe alınmayı ve kapalılık hakkından ödün ermeyi kabul edenlerin sayısının artığını’ tabir ediyor.

‘Kitlesel gözetimi güçlendiriyor’ eleştirisi

Bireylerin sıhhat durumunun dijital teknolojiyle takibe alınması salgının da denetim altına alınması için kilit değerde görülse de dataların nasıl, ne vakit ve ne maksatla kullanılacağı, kimlerin eline geçeceği üzere dertler da var.

Smart City Works şirketinin CEO’su David Heyman, temas izleme yollarının kamu sıhhatinin korunması ve salgının önüne geçilebilmesi için çok değerli olduğunu söz ediyor lakin bireylerin dezavantajına da kullanılabileceğini söylüyor.

Haber teknolojileri hakkında haberler paylaşan internet sitesi Tech Republic’e konuşan Heyman tasalarını şöyle lisana getiriyor:

“Herkesin konumlarını, kime yakın olduklarını, hasta olup olmadıklarını takibe almak yararlı olup olmayacağı sıkıntısı değil, hükümetin bu donelerle ne yapacağı sorunudur. İşe alınmamalarına, hizmetlerden, sigortadan yahut başka hayati ehemmiyetteki kurumlardan faydalanamamalarına neden olur mu? Birtakım bireylerin yahut öbekleri soruna sokacak, etiketleyecek yahut dışlayacak bir tatbike dönüşür mü?”

Bu tip pratiklerdeki en kritik mevzu, kamu sıhhatini korurken bireylerin de şahsî malumatlarının kontörlünü ele geçirebilecek hükümetlerin halk üzerinde ‘güçlü takip ve gözetleme’ sistemi oluşturmaması.

Heyman, donelerin ‘anonim’ olarka kaydedilmesinin bireylerin kendi doneleri üzerinde mümkün olduğu kadar çok denetim sağlayabilmelerinin de önünü açacağı görüşünde:

“Kişisel ayrıntılar, kullanıcı ismi üzere, kimliğinizi açığa çıkarabilir. Bunlar toplanmamalı yahut şifreleri kırılmamalı,. Erişim sadece sıhhat hedefli sağlanmalı ve olgular gerekli görüldüğü mühlet tamamlanınca, artık muhtaçlık duyulmayınca silinmeli.”

İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün Çin arşatırmalarından sorumlu Maya Wang da CNBC’ye yaptığı açıklamada Çin hükümetinin data yekuna pratiklerinin kitlesel gözetim sistemine ek sağladığını görüşünde: “Koronavirüs salgının, daha evvelki bunalımlar üzere, Çin’in kitlesel gözetim sistemlerini geliştirmesini hızlandırmaya yaradığını düşünüyorum.”

Bir Cevap Yazın