Fransa eski kolonilerini sömürerek ayakta kalabiliyor

Fransa eski kolonilerini sömürerek ayakta kalabiliyor 1

Artık bu durum bizlere şu açıkça gösteriyor ki adil bir dünya hayali pek de mümkün değil zira eski kolonyal güçler de şahsen sömürgelerine bağımlı hale gelmiş vaziyetteler.

Birçok farklı medya organının yanı sıra Guardian’a da yazılar yazan Afrikalı barış aktivisti Mawuna Remarque Koutonin makalesinde, Fransa’nın 14 sömürgesi ile yaptığı tez edilen “Kolonileşmenin Sürdürülmesi Antlaşması” ismindeki bir evrakın varlığından kelam ediyor. Bu stil bir “antlaşma” resmi, yazılı ve tüzel bir formda zati var olmadığından biz de haberimizde kelam konusu “antlaşmaya” dair kısmıma yer vermedik. 

Lakin ortada hala avro ile irtibatlı bir “kolonyal para birimi” olan Orta Afrika CFA frangı var. Afrika’da huzursuzluğa neden olmayı sürdüren CFA ile ilgili olarak birinci sefer 2017’de BBC haber yapmıştı. Le Monde ise CFA’nın varlığının tesirlerini daha net ortaya koyanlardan. Buna nazaran, CFA’nın avro ile irtibatlandırılması Fransa’ya muazzam bir avantaj sağlıyor. Paris öte yandan kelam konusu avantajı jeopolitik çıkarlarını gerçekleştirmek için de kullanıyor. 

 

 

Her şey bir yana Afrika devletleri -kendi istek ve dileklerinin dışında gerçekleşmemiş olsa da- CFA ile birlikte artık işlerine gelecek halde, birebir vakitte konvertibl olan bir para ünitesine kavuşmuş oldu. Fakat CFA’yı kullanan Afrika ülkeleri yeniden de, klasik kredi bağımlılıkları nedeniyle mali ve finansal açıdan kısıtlı bir hareket imkanına sahipler. Öte yandan CFA’nın avro ile irtibatlandırılmış olması nedeniyle Afrika devletlerinin CFA’ya dair para siyasetleri kararlarında tesirli ve aktif olmalarının önüne set koyuyor. Bu manada denetim ve karar büsbütün şeffaflık ve ilkesel bir çizgi izleyen Avrupa Merkez Bankasında. 

Fransa’nın Afrika’daki kolonileri 1950 ve 60’lı yıllarda bağımsızlıklarını ilan etmeye karar veridiler. Paris idaresi kelam konusu bağımsızlık talep ve açıklamalarını resmen kabul etmekle birlikte, kolonilerle sıkı iş birliğinin sürdürülmesi kuralını koştu. Bağımsızlıklarını ilan edecek ülkeler bununla birlikte CFA’yı kullanmayı, Fransız eğitim ve ordu sistemini sürdürmeyi ve resmi lisan olarak Fransızcayı kullanmayı taahhüt ettiler. 

Varılan mutabakatlar kapsamında, 14 Afrika ülkesi daha evvel olduğu üzere, mali varlıklarının yüzde 85’ini Paris’teki Merkez Bankasında saklamayı taahhüt ettiler. Nakdî varlıklar burada direkt Fransız Maliye Bakanlığının denetimi altında oluyor. Ayrıyeten ilgili ülkelerin kelam konusu rezerv hisselerine erişim hakkı da bulunmuyor. Ülkelere kalan yüzde 15’lik kısmın yetmemesi halinde ise Fransa bu ülkelere kendi hisselerinden lakin piyasa oranlarında faizle ödünç verecek. İşte Paris idaresi 1961’den yana Benin, Kamerun, Mali, Senegal, Fildişi Kıyısı, Burkina Faso, Nijer, Ekvator Ginesi, Gine-Bissau, Çad, Kongo, Orta Afrika Cumhuriyeti, Gabon ve Togo’nun nakdî rezerv ve kaynaklarını kendi denetimi altında tutuyor. 

Mawuna Remarque Koutonin’in de makalesinde belirttiği üzere, kelam konusu ülkeler tüm bunlarla birlikte, Fransa’nın bu ülkelerde gerçekleştirdiği altyapı hizmetlerinden kaynaklanan “kolonyal borçlarını” her yıl Paris’e aktarmak mecburiyetindeler. Fransa bu biçimde her yıl yaklaşık 440 milyar avro gelir sağlıyor. Paris hükümeti tıpkı vakitte kelam konusu ülkelerde keşfedilen hammadde kaynakları üzerinde öncelikli satın alma ve işletme hakkına da sahip. Bununla da bitmiyor, nihayetinde kelam konusu eski sömürgelerde verilecek iş ve ihalelerde Fransız şirketlere öncelik verilecek. Bu türlü olunca da eski Fransız sömürgelerinde besin, finans, ulaşım ile tarım ve ziraate kadar birden fazla kesim Fransız kuruluşların elinde. 

İlgili ülkelerin idare kademesinin talepleri karşılamaktan öteki seçeneği yok. Afrikalı siyasetçiler reddederse, bir suikast teşebbüsüyle yahut hükümetin devrilmesiyle karşı karşıya kalırlar. Son 50 yılda 26 Afrika ülkesinde toplam 67 darbe gerçekleşti. Bu 26 ülkeden 16’sı Fransa’nın eski kolonileri.

Bunun bir örneği, Batı Afrika’daki Togo’nun, birinci devlet lideri Sylvanus Olympio’dur. Fransa’nın kurallarına nazaran hareket etmeyi reddetti. Fakat Fransa, Togo’nun Fransızların sömürge periyodunda inşa ettiği altyapı için tazminat ödemesinde ısrar etti. Bu tazminat ölçüsü 1963’te yıllık Togo bütçesinin yaklaşık yüzde 40’ını oluşturuyordu ve yeni bağımsız olan ülkenin iktisadını zorladı.

Ek olarak, Togo’nun yeni devlet lideri sömürge para ünitesi CFA frangını kaldırmaya ve kendi ulusal para ünitesini basmaya karar verdi. Bu karardan yalnızca üç gün sonra, yeni hükümet bir küme eski Lejyonerler tarafından devrildi ve lider öldürüldü. İngiliz Telegraph gazetesinin haberine nazaran lejyonerlerin önderi Gnassingbe Eyadema, taarruz için Fransız büyükelçiliğinden 550 avroya muadilinde para aldı. Dört yıl sonra Eyadema, Paris’in dayanağıyla Togo’nun yeni Lideri oldu. Batı Afrika ülkesinde zalimce bir diktatörlük kurdu ve 2005’teki vefatına kadar iktidarda kaldı.

Sonraki yıllarda, Paris’teki hükümet, eski kolonilerdeki güzel olmayan hükümetleri devirmek için tekraren eski Lejyonerlere başvurdu. Orta Afrika Cumhuriyeti’nin birinci Cumhurbaşkanı David Dacko, 1966’da Lejyonunun eski üyeleri tarafından devrildi. Birebiri Burkina Faso’nun cumhurbaşkanı Maurice Yameogo ve Benin’in devlet lideri Mathieu Kerekou ‘ya da oldu. Mali Cumhuriyeti’nin birinci Cumhurbaşkanı Modiba Keita da 1968’de eski lejyonerler tarafından yapılan bir darbenin kurbanı oldu. Yalnızca birkaç yıl evvel, o da Fransız sömürge para ünitesini kaldırmaya karar vermişti.

Buna karşılık, başka sömürge güçleri bu tıp müdahalelerde bulunmaktan vazgeçtiler. İngiltere, dersini 1763 Amerikan İhtilali sırasında almak zorunda kaldı. Amerikan ihtilalin tetikleyici nedeni, Büyük Britanya’nın Fransız ve Hint savaşlarının maliyetlerini Amerikan kolonilerine yükleme kararıydı. Buna karşılık Boston Çay Partisi ile sonuçlanan protesto hareketi nihayetinde bağımsızlık savaşı ve 1776’da Amerika Birleşik Devletleri’nin kurulması ile sonuçlandı. 1778’de İngiliz Parlamentosu Kolonilere getirilen vergilerle ilgili bir yasa kabul etti. Bu biçimde Büyük Britanya, “İngiliz Amerika” ve “İngiliz Batı Hint Adaları” kolonilerinin satışları üzerindeki vergi harçlarından feragat etti.

Tıpkı durum Avustralya ve Kanada üzere eski koloniler için de geçerlidir. Bunlar hala “Milletler Topluluğu” na aittir ve bu nedenle resmi olarak İngiliz kraliyet ailesine tabidir. En azından 20. yüzyılın başlarında ülkelerin bağımsızlık ilanlarından bu yana vergilendirme sırf lokal idarelere aittir.     

 

Bir Cevap Yazın